Göbekli Tepe

Göbekli Tepe in Zuidoost-Turkije (bij Şanlıurfa) is ongeveer 11.600 jaar oud. De oudste bouwfase dateert van rond 9600 v.Chr. en de plek werd tot ongeveer 8200 v.Chr. gebruikt. Dat valt in het Pre-Pottery Neolithicum: de periode waarin mensen nog geen aardewerk maakten en net begonnen met landbouw.

Wat die ouderdom betekent

  • Ouder dan bekende monumenten: het is zo’n 6000 jaar ouder dan Stonehenge en ruim 7000 jaar ouder dan de piramides van Gizeh.
  • Gebouwd vóór landbouw en schrift: de grote T-vormige stenen pilaren, tot 5,5 meter hoog en versierd met dieren zoals vossen, slangen en gieren, zijn gemaakt door jager-verzamelaars. Ze hadden geen metalen gereedschap, geen wiel en geen schrift.
  • Een omgekeerde volgorde: lang dacht men dat mensen eerst gingen boeren, daarna in dorpen gingen wonen en pas daarna grote gebouwen of tempels maakten. Göbekli Tepe wijst erop dat het samenkomen rond rituele plekken de overgang naar landbouw misschien juist heeft gestimuleerd. Archeoloog Klaus Schmidt vatte dat samen als “eerst de tempel, dan de stad”.
  • Een genuanceerder beeld: recenter onderzoek vond ook woonhuizen, waterreservoirs en sporen van graanverwerking. Waarschijnlijk was het dus niet alleen een heiligdom, maar ook een nederzetting.

Kortom: de ouderdom maakt Göbekli Tepe een van de oudste monumentale bouwwerken ter wereld. Het laat zien dat prehistorische samenlevingen veel eerder tot complexe samenwerking en symbolisch denken in staat waren dan men vroeger aannam.


Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *