• Gerestracteerd Onderzoek: De publicatie van Bunch et al. (2021) in Scientific Reports, die beweerde dat een kosmische luchtplof (~1650 BCE) Tall el-Hammam vernietigde, werd in april 2025 officieel ingetrokken wegens onvoldoende bewijs en beeldmanipulatie -> De kosmische-impacthypothese voor Sodom is door het mainstream wetenschappelijk debat verworpen, en toekomstig onderzoek dient zich te richten op conventionele verklaringen
• Twee Concurrente Locaties: Tall el-Hammam (Midden-Bronstijd, ~1650 BCE) en Bab edh-Dhra (Vroege Bronstijd, ~2350 BCE) concurreren als kandidaat voor Sodom, maar geen van beide voldoet aan alle bijbelse criteria -> Archeologen moeten de chronologische en geografische mismatches erkennen alvores identificaties te claimen
• Microbielle Zwavelbolletjes: De zwavelbolletjes nabij de Dode Zee zijn wetenschappelijk verklaard als microbiologische concreties in de Lisan-formatie, gevormd door bacteriele sulfaatreductie over millennia -> Dit ondermijnt de claim dat de zwavelbolletjes bewijs vormen voor een catastrofaal “vuur en zwavel”-evenement
• Plagiaat en Beeldmanipulatie: De ingetrokken publicatie bevatte figuren die uit andere bronnen waren gekopieerd en als origineel bewijsmateriaal werden gepresenteerd -> De wetenschappelijke gemeenschap moet extra kritisch zijn bij buitengewone claims die bijbelse verhalen proberen te bevestigen
• Mainstream Archeologische Consensus: De identificatie van Tall el-Hammam met Sodom wordt door de mainstream archeologie verworpen, met name vanwege de locatie ten noordoosten van de Dode Zee in plaats van ten zuiden ervan -> Wetenschappers moeten bijbelse geografie niet retroactief aanpassen aan een favoriete vindplaats
• Chronologische tegenstrijdigheid: Bab edh-Dhra werd vernietigd rond 2350 BCE (Vroege Bronstijd), terwijl de bijbelse patriarchen volgens de meeste geleerden in de Midden-Bronstijd (2166-1550 BCE) leefden -> Geen van de voorgestelde locaties sluit chronologisch naadloos aan op het bijbelse verhaal
• ScienceOpen-tegenpublicaties: De oorspronkelijke auteurs publiceerden weerleggingen op ScienceOpen (2024-2025), maar deze verschenen buiten het reguliere peer-reviewproces van gerenommeerde tijdschriften -> De geloofwaardigheid van deze weerleggingen blijft beperkt zolang ze niet door onafhankelijke peer review zijn getest
• Quran Parallel: De Quran (7:80-84) bevat een parallel verhaal over Lut en zijn volk, wat de cross-religieuze resonantie van het verhaal aantoont maar geen onafhankelijk historisch bewijs vormt -> De wetenschap moet mythische en historische lagen van het verhaal onderscheiden

De Bijbelse en Quranische Bronnen

Het verhaal van Sodom en Gomorra is een van de meest dramatische verhalen in de Hebreeuwse Bijbel. In Genesis 18 kondigt de Heer aan dat Hij zal onderzoeken of de zonde van Sodom en Gomorra werkelijk zo ernstig is als de klacht suggereert: “De klacht over Sodom en Gomorra is zo groot en hun zonde zo ernstig dat Ik zal nagaan of zij werkelijk zo hebben gehandeld” Genesis 18. In Genesis 19 volgt de vernietiging: “Toen liet de Heer brandende zwavel neerregenen op Sodom en Gomorra – uit de hemel, van de Heer. Zo vernietigde Hij die steden en de hele vlakte” Genesis 19. De encyclopedie van Britannica omschrijft Sodom en Gomorra als “notoir zondige steden in het bijbelse boek Genesis, vernietigd door zwavel en vuur vanwege hun goddeloosheid” Sodom and Gomorrah.

In de Quran verschijnt een parallel verhaal in Soera 7:80-84, waarin Lut zijn volk berispt: “Herinner je toen Lut zijn volk vermaande: ‘Plegen jullie een schandalige daad die geen mens ooit eerder heeft begaan?’” Quran 7:80-84. De cross-religieuze aanwezigheid van het verhaal duidt op een diepgewortelde culturele herinnering, maar vormt op zichzelf geen bewijs voor een historische catastrofe. Het verhaal kan evengoed een morele parabel zijn die rond een gemeenschappelijk cultureel fundament is geconstrueerd.

Tall el-Hammam: De Midden-Bronstijd-Vernietigingslaag

Opgravingen en Identificatie met Sodom

Tall el-Hammam is een uitgebreid archeologisch site in de Jordaanvallei, noordoostelijk van de Dode Zee, in het Amman-gouvernement van Jordane. De site beslaat een oppervlakte van ongeveer 36 hectare op de bovenste tell en was een van de grootste steden van de regio tijdens de Midden-Bronstijd [27]. Dr. Steven Collins leidde de opgravingen vanaf 2005 en argumenteerde dat de site overeenkomt met de geografische criteria van de “Kikkar” (Jordaanvallei-vlakte) zoals beschreven in Genesis [1].

De Midden-Bronstijd-II stad op Tall el-Hammam werd abrupt vernietigd rond 1650 BCE. De vernietigingslaag toont sporen van extreme hitte: aardewerk met gesmolten oppervlakken waar het exterieur in glas was veranderd terwijl het interieur donker bleef, vitrificeerde leemstenen muren, en sterk gedesarticuleerde menselijke resten zonder intacte skeletten [6]. Collins stelde dat geen enkele bekende conventionele oorlogsvoering dergelijke sporen van extreme hitte kon verklaren.

De Kosmische-Luchtplofhypothese (Bunch et al., 2021)

In september 2021 publiceerden Bunch, Silvia en collega’s in Scientific Reports (onderdeel van de Nature-portefeuille) een artikel waarin zij stelden dat Tall el-Hammam rond 1650 BCE werd vernietigd door een kosmische luchtplof, vergelijkbaar in schaal met de Tunguska-gebeurtenis van 1908. Het artikel presenteerde de volgende bewijsvoering:

Bewering	Beschrijving
Geschokte kwarts	Korrels met planaire deformatiekenmerken, typisch voor impactgebeurtenissen
Micro-diamanten	Inclusief lonsdaleiet, een hogedrukpolymorf van diamant
IJzer-silicium sferulen	Kleine bolvormige deeltjes gevormd bij extreme temperaturen
Platiumanomalieen	Verhoogde platiumconcentraties, een indicator van extraterrestriaal materiaal
Gesmolten aardewerk	Buitenkant verglaasd, binnenkant onaangetast, wijzend op milliseconden-flash

De auteurs interpreteerden dit als een conclusieve handtekening van een kosmische inslag of luchtplof [6]. De menselijke resten werden volgens hen “gewelddadig uiteengereten door de drukgolf en thermische flits” van de ontploffing [1].

De Intrekking (2025)

De publicatie onderging een cascade van kritiek die leidde tot formele intrekking. In 2022 plaatsten de editors een Editor’s Note bij het artikel, waarin zij erkenden dat er aanzienlijke bezorgdheid bestond over de geldigheid van de bevindingen. Op 23 april 2025 werd het artikel officieel ingetrokken [23]. De exacte bewoording van de intrekkingsreden luidt: “The Editors have retracted this article because the conclusions regarding the airburst event cannot be relied upon as the available evidence does not fully support the claims made” [23].

De intrekking berustte op meerdere fundamentele problemen. Ten eerste stelden critici zoals Dr. James Bosworth en Dr. Mark Altaweel (University College London) dat het veronderstelde “geschokte kwarts” en “diamantoide” ook verklaard kunnen worden door vulkanisme of blikseminslag, niet noodzakelijk door een kosmische gebeurtenis [15]. Ten tweede bleken figuren in het artikel te zijn gekopieerd van externe bronnen zonder correcte attributie, wat neerkomt op plagiaat en beeldmanipulatie [29]. Ten derde was er een gebrek aan reproduceerbaarheid in verschillende sleutelmetingen. Auteur A.A. gaf expliciet aan het niet eens te zijn met de intrekking; andere auteurs reageerden niet expliciet [23].

De ScienceOpen-Weerleggingen

Na de intrekking publiceerden leden van het oorspronkelijke team vervolgartikelen op ScienceOpen. LeCompte et al. (2024) presenteerden thermodynamische modellen van de luchtplof, en in 2025 verscheen een vernieuwd artikel dat aanvullende data verwerkte over de zuidwest-naar-noordoost richting van de drukgolf, geschokte kwarts bij zowel Tall el-Hammam als Tunguska, en hydrocode-modellering [7] [17]. Deze publicaties verschenen echter buiten het peer-reviewtraject van gerenommeerde tijdschriften, wat hun wetenschappelijke geloofwaardigheid beperkt.

Bab edh-Dhra en Numeira: De Vroege-Bronstijd-Kandidaten

Archeologische Vondsten

Aan de zuidoostelijke oever van de Dode Zee liggen twee archeologische sites die door sommige onderzoekers als kandidaten voor Sodom en Gomorra worden beschouwd. Bab edh-Dhra is de grootste bekende nederzetting in het Dode Zee-gebied uit de Vroege Bronstijd, met een oppervlakte van ongeveer 10 acre (ongeveer 4 hectare) [10]. Numeira, ongeveer 13 km ten zuiden, was een kleiner gelijktijdig dorp. Opgravingen door Paul Lapp (1965) en later door R. Thomas Schaub en Walter Rast (1975-1981) onthulden een aanzienlijke nederzetting met een stadsmuur, poort en uitgebreid grafveld Bab edh-Dhra.

Bryant Wood van Associates for Biblical Research stelde dat “archeologisch, geografisch en ander bewijsmateriaal duidelijk aantoont dat Sodom en Gomorra zijn gevonden bij Bab edh-Dhra en Numeira” The Discovery of the Sin Cities of Sodom and Gomorrah. De sites liggen in het gebied dat traditioneel met de “steden van de vlakte” wordt geassocieerd, ten zuiden van de Dode Zee.

Chronologisch Probleem

Het belangrijkste bezwaar tegen de identificatie van Bab edh-Dhra met Sodom is chronologisch. De site werd vernietigd rond 2350 BCE tijdens de Vroege Bronstijd, terwijl de meeste bijbelse geleerden de patriarchen in de Midden-Bronstijd (2166-1550 BCE) plaatsen Bab edh-Dhra. Bovendien was de nederzetting te klein (slechts 10 acre) om de “grote stad” Sodom uit de bijbelse beschrijving te zijn. De geografische locatie is eveneens problematisch: de sites liggen aan de zuidoever van de Dode Zee, terwijl Genesis 13:10-12 suggereert dat Sodom in de vlakte van de Jordaan lag, ten noorden (of ten oosten) van de Dode Zee.

Criterium	Tall el-Hammam	Bab edh-Dhra
Geclaimde identificatie	Sodom	Sodom
Vernietigingsdatum	~1650 BCE (MB II)	~2350 BCE (EB)
Overeenkomst met patriarchale periode	Dichter bij MB chronologie	Vroeger dan verwacht
Grootte site	~36 hectare (groot)	~4 hectare (klein)
Geografische locatie	NO van Dode Zee	ZO van Dode Zee
Geografische overeenkomst	Betwist (verkeerde kant van Dode Zee)	Dichter bij traditionele locatie
Vernietigingstype	Extreme hitte, abrupt	Brandlaag, maar minder extreem
Mainstream archeologische steun	Verworpen als Sodom	Verworpen als Sodom

De vergelijking toont dat geen van beide sites voldoet aan alle bijbelse criteria: Tall el-Hammam is chronologisch plausibeler maar geografisch problematisch, terwijl Bab edh-Dhra geografisch dichter bij de traditie ligt maar chronologisch en qua omvang niet overtuigt.

De Zwavelbolletjes: Geologie versus Mythologie

De “Vuur en Zwavel”-Claim

In het zuidwestelijke Dode Zee-gebied worden talrijke miniatuurzwavelbolletjes aangetroffen die uit de zandige marl-kliffen kunnen worden gehaald en zelfs kunnen worden aangestoken. Voor veel waarnemers roepen deze de bijbelse beschrijving op van “vuur en zwavel” die Sodom en Gomorrah verwoestte [1]. Sommige apologetische publicaties stellen dat de Dode Zee-regio de enige plaats ter wereld is waar dergelijke zwavelbolletjes voorkomen, wat zou wijzen op een unieke catastrofale gebeurtenis.

Microbiologische Verklaring

Wetenschappelijk onderzoek toont echter een fundamenteel andere oorsprong. Bishop et al. (2013) publiceerden een studie in PLoS ONE getiteld “Fire and Brimstone: The Microbially Mediated Formation of Elemental Sulfur Nodules” die de zwavelbolletjes in de Lisan-formatie analyseerde [19]. De Lisan-formatie is een uitgebreid sedimentair pakket van lacustriene (meer-) afzettingen – voornamelijk aragoniet, gips en haliet – die zich ophoopten in de voorloper van de moderne Dode Zee tijdens het Pleistoceen.

De zwavelnodulen worden gevormd door microbiologische processen: bacteriele sulfaatreductie onder anoxische omstandigheden, gevolgd door oxidatie tot elementaire zwavel. Isotopenanalyses van de zwavel uit de Lisan-formatie vertonen sterk negatieve delta-34S-waarden, wat kenmerkend is voor bacteriele sulfaatreductie waarbij lichtere isotopen preferentief worden gebruikt [19]. Torfstein et al. (2017) documenteerden meerdere cycli van reductie en oxidatie in de Dode Zee-sulfaten die over enorme tijdschalen verlopen [20]. Kortom: de zwavelbolletjes zijn een normaal product van biogeochemische processen over millennia, niet het bewijs van een plotselinge catastrofe. Dr. Amos Frumkin (Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem) en Dr. Shmuel Marco (Universiteit Tel Aviv) bevestigden dat de zwavelbolletjes typische sedimentaire concreties zijn die door bacteriele werking in oude meersedimenten worden gevormd, en dat ze algemeen voorkomen in de Dode Zee-regio [15].

Kritiek van het Wetenschappelijk establishment

De Panda’s Thumb-kritiek

Al in oktober 2021, kort na de publicatie, verscheen een gedetailleerde kritiek op The Panda’s Thumb onder de titel “Tall el-Hammam: an airburst of gullibility” [25]. De kritiek stelde dat het artikel ontbrak aan deftige impactmarkers en dat de waargenomen fenomenen verklaard kunnen worden door een intens door oorlog veroorzaakte brand of door natuurlijke geologische processen.

De El Pais-analyse

De Spaanse krant El Pais berichtte in april 2025 over de intrekking en benadrukte dat de wetenschappelijke gemeenschap de beweringen fundamenteel had verworpen: “Sodom and Gomorrah were not destroyed by the impact of an extraterrestrial object” [15]. De krant citeerde meerdere onafhankelijke onderzoekers die aantoonden dat de “geschokte kwarts” verklaard kan worden door vulkanisme of blikseminslag, en dat de hoge-temperature mineralen kunnen resulteren uit lokale branden of industrieele activiteit, niet uit een stadsbrede vuurbal.

De Retraction Watch-documentatie

Retraction Watch documenteerde de volledige tijdlijn: publicatie in september 2021, een golf van kritiek, een Editor’s Note in 2022, en uiteindelijk de formele intrekking in april 2025. Het artikel vermeldde dat “de observaties en data niet voldoen aan de goed vastgestelde criteria voor het documenteren van bewijs van een extraterrestriale gebeurtenis” [29]. De plagiaat- en beeldmanipulatiebeschuldigingen waren bijzonder beschadigend: materiaal dat als bewijs van de oude ontploffing werd gepresenteerd, bleek in sommige gevallen hergebruikte of verkeerd gelabelde stockbeelden te zijn die elders online werden aangetroffen.

Synthese

De wetenschap over Sodom en Gomorra onthult een diepe spanning tussen buitengewone claims en het vereiste bewijsniveau. De kosmische-luchtplofhypothese van Bunch et al. vertegenwoordigt de spectaculairste wetenschappelijke claim omtrent Sodom, maar is ook de meest grondig weerlegde: de publicatie werd ingetrokken wegens gebrek aan overtuigend bewijs, plagiaat en beeldmanipulatie. De auteurs gaven niet op en publiceerden vervolgen op ScienceOpen, maar deze verschenen buiten de reguliere peer-review van gerenommeerde tijdschriften.

Tussen de twee concurrerende locatie-hypotheses – Tall el-Hammam en Bab edh-Dhra – bestaat een onoplosbare spanning. Tall el-Hammam, noordoostelijk van de Dode Zee, is chronologisch dichter bij de bijbelse tijdlijn maar geografisch problematisch. Bab edh-Dhra, zuidoostelijk van de Dode Zee, is geografisch dichter bij de traditie maar chronologisch te vroeg en te klein. Geen van beide locaties kan alle bijbelse criteria bevredigen.

De zwavelbolletjes, lang beschouwd als het meest tastbare “bewijs” van de bijbelse catastrofe, zijn wetenschappelijk verklaard als natuurlijke microbiologische formaties in de Lisan-formatie – geen overblijfselen van een catastrofale gebeurtenis. De isotopensignaturen zijn consistent met bacteriele sulfaatreductie, niet met een kosmische inslag of goddelijke interventie.

De bredere les is methodologisch: wanneer buitengewone claims worden gekoppeld aan bijbelse verhalen, is de verleiding groot om het bewijs selectief te interpreteren. De intrekking van de Tall el-Hammam-publicatie illustreert hoe de wetenschappelijke zelfcorrectie werkt, zij het langzaam. De feiten over Sodom en Gomorra blijven voorlopig in het domein van geloof en traditie, niet van bevestigde archeologische wetenschap.

References

1. Uncovering the Biblical City of Sodom | ArmstrongInstitute.org. https://armstronginstitute.org/1178-uncovering-the-biblical-city-of-sodom
2. Sulfur Balls of Sodom and Gomorrah – YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=jQl4KaRtef8
3. How do atheists explain the ruins of Sodom and Gomorrah, the only …. https://antitheistatheist.quora.com/How-do-atheists-explain-the-ruins-of-Sodom-and-Gomorrah-the-only-place-where-sulfur-balls-can-be-found
4. [Genesis 19 NIV – Sodom and Gomorrah Destroyed – The two](http://biblegateway.com/passage?search=Genesis 19&version=NIV)
5. The Destruction of Sodom: Archaeological Evidence …. https://www.friendshiptours.com/the-destruction-of-sodom-archaeological-evidence-behind-the-biblical-catastrophe/
6. A Tunguska sized airburst destroyed Tall el-Hammam …. https://www.nature.com/articles/s41598-021-97778-3
7. A Tunguska Sized Airburst Destroyed Tall el-Hammam …. https://www.scienceopen.com/hosted-document?doi=10.14293/ACI.2025.0003
8. Tall El-Hammam 2008: A Personal Perspective. https://biblearchaeology.org/research-articles/tall-elhammam-2008-a-personal-perspective/
9. Modeling how a Powerful Airburst destroyed Tall el- …. https://researchnow.flinders.edu.au/en/publications/modeling-how-a-powerful-airburst-destroyed-tall-el-hammam-a-middl/
10. The Discovery Of The Sin Cities Of Sodom And Gomorrah. https://biblearchaeology.org/research-articles/the-discovery-of-the-sin-cities-of-sodom-and-gomorrah/
11. Bab edh-Dhra’, Numeira, and the Biblical Patriarchs. https://digitalcommons.andrews.edu/dissertations/157/
12. Bâb edh-Dhrâ’: Excavations at the Town Site (1975-1981). https://whitelevy.fas.harvard.edu/publications/babe-dh-dhra-excavations-town-site-1975-1981
13. Bab edh-Dhra. https://www.bibleplaces.com/babedhdhra/?srsltid=AfmBOooCSMXcQNkPLPH7qCCp8U26DjW2oPVsXI7mJguo7cj2gda6sw
14. The Discovery of the Sin Cities of Sodom & Gomorrah. http://biblearchaeology.org/research/patriarchal-era/2364-the-discovery-of-the-sin-cities-of-sodom-and-gomorrah?highlight=WyJqb3JkYW4iLCJqb3JkYW4nIiwiam9yZGFuJ3MiLCInam9yZGFuIiwicml2ZXIiLCJyaXZlcidzIiwicml2ZXInIiwiJ3JpdmVyJywiLCJ2YWxsZXkiLCJ2YWxsZXknZm9vdCciLCIndmFsbGV5IiwidmFsbGV5JyIsInZhbGxleSdzIiwiam9yZGFuIHJpdmVyIiwiam9yZGFuIHJpdmVyIHZhbGxleSIsInJpdmVyIHZhbGxleSJd
15. Sodom and Gomorrah were not destroyed by the impact of an …. https://english.elpais.com/science-tech/2025-04-24/sodom-and-gomorrah-were-not-destroyed-by-the-impact-of-an-extraterrestrial-object.html
16. 3600 years ago), a cosmic airburst destroyed Tall el-Hammam, a …. https://www.facebook.com/groups/TheBIBLEtheSourceOfLife/posts/7583170768438609/
17. Modeling how a Powerful Airburst destroyed Tall el-Hammam, a …. https://www.scienceopen.com/hosted-document?doi=10.14293/ACI.2024.0005
18. A Tunguska sized airburst destroyed Tall el-Hammam a … – Reddit. https://www.reddit.com/r/AcademicBiblical/comments/ps2bbh/atunguskasizedairburstdestroyedtallelhammam/
19. The Microbially Mediated Formation of Elemental Sulfur … – PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3788093/
20. Rates and Cycles of Microbial Sulfate Reduction in the …. https://www.frontiersin.org/journals/earth-science/articles/10.3389/feart.2017.00062/full
21. Sulphur balls near Dead Sea match biblical description of Sodom …. https://www.facebook.com/groups/TheBIBLEtheSourceOfLife/posts/25484593834536361/
22. Origin of native sulfur ball from the Kueishantao hydrothermal field …. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1367912010003172
23. Retraction Note: A Tunguska sized airburst destroyed Tall …. https://www.nature.com/articles/s41598-025-99265-5
24. Tell el-Hammam airburst correction in new paper. https://www.facebook.com/groups/bibledigs/posts/2303105546517102/
25. Tall el-Hammam: an airburst of gullibility – The Panda’s Thumb. https://pandasthumb.org/archives/2021/10/tall-el-hammam-gullibility.html
26. Abraham’s historical context in the early Bronze Age – Facebook. https://www.facebook.com/groups/TheBIBLEtheSourceOfLife/posts/25072853272377088/
27. Tell el-Hammam. https://en.wikipedia.org/wiki/Tell_el-Hammam
28. After massive push back, the Tall el-Hammam (Sodom …. https://www.reddit.com/r/Astronomy/comments/1jwcwkr/aftermassivepushbackthetallelhammam_sodom/
29. Sodom comet paper to be retracted two years after editor’s note …. https://retractionwatch.com/2025/04/23/sodom-comet-paper-to-be-retracted-two-years-after-editors-note-acknowledging-concerns/
30. Sodom and Gomorrah Comet Airburst Paper Plagiarism … – Facebook. https://www.facebook.com/groups/149844915349213/posts/2142524156081269/
31. (PDF) Retraction Note: A Tunguska sized airburst destroyed Tall el …. http://researchgate.net/publication/391121119RetractionNoteATunguskasizedairburstdestroyedTallel-HammamaMiddleBronzeAgecityintheJordanValleyneartheDeadSea