Varvedatering is een dateringsmethode die werkt met varven: jaarlijkse sedimentlaagjes in meren (soms ook in fjorden of zeeën). Door die laagjes te tellen, kun je afzettingen tot op het jaar nauwkeurig dateren, net zoals je jaarringen bij bomen telt.

Hoe een varve ontstaat

Eén varve bestaat meestal uit twee laagjes:

• Een lichte zomerlaag: grover materiaal, zoals silt en zand van smeltwater, of kalk en kiezelwieren door biologische productie.
• Een donkere winterlaag: fijne klei en organisch materiaal dat langzaam bezinkt als het meer bevroren en rustig is.

Een licht en een donker laagje samen staan voor één jaar.

De methode

1. Uit de meerbodem wordt een sedimentkern geboord.
2. De laagjes worden geteld met de microscoop, op dunne doorsneden of met röntgen- en XRF-scans.
3. Door kernen uit verschillende meren met elkaar te vergelijken (correlatie) ontstaan lange, doorlopende chronologieën.
4. Vaak wordt de telling gecontroleerd met andere methoden, zoals ¹⁴C-datering, vulkanische aslagen (tefra) of ¹³⁷Cs en ²¹⁰Pb voor recente lagen.

Geschiedenis en bekende voorbeelden

• Gerard De Geer (Zweden) ontwikkelde de methode rond 1880–1910. Zijn Zweedse tijdschaal gaat zo’n 13.000 jaar terug, tot het afsmelten van het Scandinavische ijs.
• Lake Suigetsu (Japan) heeft een varvereeks van ongeveer 50.000 jaar. Die is belangrijk voor de kalibratie van koolstofdatering (IntCal).
• Ook het Meerfelder Maar (Duitsland) en meren in Finland en Noord-Amerika leveren belangrijke reeksen.

Sterke en zwakke punten

Voordelen:

• Een nauwkeurigheid op jaarniveau.
• Een rijk archief van klimaat en omgeving, met informatie over pollen, temperatuur, overstromingen en vulkanisme.

Beperkingen:

• Varven ontstaan alleen onder speciale omstandigheden, zoals diep, zuurstofarm water zonder bodemleven dat de lagen omwoelt.
• Er kunnen telfouten insluipen, bijvoorbeeld door ontbrekende jaren of door meerdere laagjes per jaar na overstromingen.
• Verstoringen zoals aardverschuivingen onder water kunnen de reeks onderbreken.